15December2017

Home Γνωρίζατε ότι... Γνωρίζατε ότι... #16: Η "Belle Époque" του Καλαφάτη, οι κοπάνες και η δημοσιογραφία, η Ιατρική και το Ναυτικό
28 May 2015

Γνωρίζατε ότι... #16: Η "Belle Époque" του Καλαφάτη, οι κοπάνες και η δημοσιογραφία, η Ιατρική και το Ναυτικό

Ο Γιώργος Καλαφάτης γεννήθηκε το 1890, στην καρδιά της Αθήνας. Στους πρόποδες του Λυκαβηττού, στον οικισμό «Νεάπολη». Μεγάλωσε στην πρωτεύουσα της Belle Époque και γαλουχήθηκε με αρετές που ήταν διάχυτες σε κάθε γειτονιά του κέντρου: ρομαντισμός, αισιοδοξία, οραματισμός.

Belle Époque. «Όμορφη Εποχή»! Είναι τα χρόνια μεταξύ των τελευταίων δεκαετιών του 19ου αιώνα έως και την έναρξη του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Χαρακτηρίστηκε έτσι λόγω του πνεύματος αναγέννησης που επικρατούσε. Παρά τις αντιξοότητες απόρροια της πτώχευσης του 1893 και των συνεχόμενων εχθροπραξιών (ελληνοτουρκικός πόλεμος 1897, Μακεδονικός Αγώνας, Βαλκανικοί Πόλεμοι), κυριαρχεί η ελπίδα για ένα καλύτερο αύριο.

Belle Époque. Η χρυσή εποχή του Παναθηναϊκού. Ο Γιώργος Καλαφάτης, το αίμα του οποίου έχει εμποτιστεί με τον ρομαντισμό της Αθήνας των παιδικών βιωμάτων του, οραματίζεται κάτι πραγματικά μεγάλο. Συνδυάζει την καινοτόμο σκέψη του με τον αυθορμητισμό και την επαναστατικότητα του χαρακτήρα του και ιδρύει ένα αμιγώς ποδοσφαιρικό σωματείο. Πάει κόντρα στο συντηρητικό, ακόμα, ρεύμα των αθλητικών αρχών που επίτασσε, ως αρχή και τέλος όλων, τον κλασσικό αθλητισμό και φέρνει τη δική του επανάσταση. Δημιουργεί τον Ποδοσφαιρικό Όμιλο «Αθήναι» (που εξελίχθηκε το 1910 στον Πανελλήνιο Ποδοσφαιρικό Όμιλο, το 1919 στον Πανελλήνιο Ποδοσφαιρικό και Αγωνιστικό Όμιλο και το 1922 στον Παναθηναϊκό Αθλητικό Όμιλο), το σωματείο χάρη στο οποίο έγινε «βασιλιάς των σπορ» το ποδόσφαιρο.

Η ίδρυση του Παναθηναϊκού έχει ως επίκεντρο το σημερινό Πεδίον του Άρεως (εξάλλου εκεί βρίσκονται τότε και οι εγκαταστάσεις του Πανελληνίου, στο δυναμικό του οποίου ανήκει –ως αθλητής στίβου– και ο Καλαφάτης), το οποίο δεν έχει ακόμα πάρει τη σημερινή του μορφή. Είναι ένα αχανές πάρκο, με τραπεζάκια και καφενέδες περιμετρικά του, με χωμάτινες αλάνες για τη διασκέδαση των πιτσιρικάδων τόπος αναψυχής όλων των Αθηναίων. Η νεολαία συχνάζει στον οικισμό Πολύγωνο, στα βορειοανατολικά του πάρκου. Η γειτονιά εκείνη θα ονομαστεί έτσι επειδή η μπάντα του στρατού δίνει παραστάσεις πάνω σε μία πολυγωνική εξέδρα στην τοπική πλατεία. Στο Πολύγωνο συγκεντρώνει ο Καλαφάτης συναθλητές του από τον Πανελλήνιο Γ.Σ. και παλιούς συμπαίκτες του από τον Εθνικό Γ.Σ. και τους μιλάει για το όραμά του. Ιδρύουν τον Ποδοσφαιρικό Όμιλο στις 3 Φεβρουαρίου 1908 και, λίγες εβδομάδες αργότερα, δημιουργούν το πρώτο τους γήπεδο. Αυτό βρίσκεται στην οδό Πατησίων, πάλι πλησίον του Πεδίου του Άρεως, στον χώρο όπου σήμερα στεγάζεται η Ανωτάτη Σχολή Οικονομικών και Εμπορικών Επιστημών (Α.Σ.Ο.Ε.Ε.).

Η εγκατάσταση του Ομίλου στην Πατησίων συμπίπτει χρονικά με την αναβάθμιση της οδού. Ο δρόμος και τα στενάκια τριγύρω από αυτόν γεμίζουν με ταβέρνες και μπυραρίες. Κέντρα αναψυχής και κινηματογράφοι ξεπετιούνται και οι πλατείες εξωραΐζονται.

Απαραίτητη παρένθεση... Από το 1914 έδρες του Ομίλου αποτέλεσαν η αλάνα στο Νοσοκομείο Κτηνών και ο εξωτερικός χώρος του «Πρότυπου Εκπαιδευτηρίου Ηλ. Κωνσταντινίδου». Και τα δύο βρίσκονταν στο Πεδίο του Άρεως (που τότε δεν ονομαζόταν έτσι). Ακολούθησε η σταδιακή μεταμόρφωση του πάρκου σε στολίδι των Αθηνών. Στη συνέχεια, ο Παναθηναϊκός απέκτησε έκταση στην Περιβόλα των Αμπελοκήπων, στη Λεωφόρο Αλεξάνδρας, και το 1922 μετέτρεψε (με ιδρώτα και πόρους αθλητών και μελών του Ομίλου) μία άγονη γη, γεμάτη βράχους και αγριόχορτα, σε ποδοσφαιρικό γήπεδο. Μέχρι τότε, η Λεωφόρος ήταν κυριολεκτικά βοσκότοπος, με τις Φυλακές Αβέρωφ να δείχνουν επιβλητικές, όντας ένα από τα ελάχιστα κτίσματα σε μία τεράστια έκταση με ελεύθερους χώρους. Συμπτωματικά, η παρουσία του Μεγάλου Συλλόγου συνοδεύτηκε με την ανάπτυξη της περιοχής και την μετατροπή της σε ένα από τα ομορφότερα και πλέον πολυσύχναστα σημεία των Αθηνών. Είναι εντυπωσιακή η αλληλουχία γεγονότων. Λες και μία μαγική δύναμη ακολουθεί τον Παναθηναϊκό και φέρνει την άνθιση σε κάθε μονοπάτι που αυτός επιλέγει να διαβεί!

Κλείνει η παρένθεση και επανερχόμαστε στο 1908. Στους ανθρώπους που πλαισιώνουν τον Καλαφάτη.

Τα μέλη των «βρεφικών» διοικήσεων του Συλλόγου είναι ακόμα νεαρά παιδιά. Ποδοσφαιριστές που ταυτόχρονα διοικούν τον Όμιλο και οι οποίοι, όμως, δεν αφήνουν τον αθλητισμό να «κλέψει» τη μόρφωσή τους. Είναι συγκλονιστικό το πώς κάθε στέλεχος των πρώτων διοικήσεων του Συλλόγου προοδεύει και εξελίσσεται σε εξέχουσα προσωπικότητα της χώρας. Άλλοι γίνονται διακεκριμένοι γιατροί, ορισμένοι επιστήμονες σε διαφορετικούς κλάδους (για παράδειγμα βοτανολόγοι), πολλοί δικηγόροι, καθώς και ανώτατοι αξιωματικοί του στρατού ξηράς και του ναυτικού με δεκάδες γαλόνια στο μπράτσο.

Τα Σαββατοκύριακα είναι ημέρες ποδοσφαίρου. Τις καθημερινές... σχολείο και καλλιέργεια πνεύματος. Όλες τις ημέρες; Όχι. Εξαίρεση αποτελεί η Δευτέρα.

«Η Δευτέρα δι’ εμάς τότε ήταν “μαύρη κι άραχνη”. Και εξηγούμαι. Πάντοτε επηγαίναμε εις το σχολείον αδιάβαστοι. Το Σάββατο συγκεντρωνόμεθα διά να συζητήσουμεν τα του αγώνος της Κυριακής, και ύστερα από μία βόλτα κατελήγαμε εις το καφενείον. Την Κυριακήν εβλέπαμεν τους ιδικούς μας μέχρι το μεσημέρι και εν συνεχεία, ήρχετο ο αγών. Μετά το ματς μας απασχολούσε το Ζαχαροπλαστείον και η δημοσιογραφία».

Οι γλαφυρές αφηγήσεις του Δημήτρη Δεμερτζή, εκ των πρώτων τερματοφυλάκων του Παναθηναϊκού, σε εφημερίδα του 1955, φωτογραφίζουν τα ποδοσφαιρικά Σαββατοκύριακα της «Όμορφης Εποχής». Το Σάββατο έχει μελέτη του αντιπάλου και καφενείο. Την Κυριακή, μπάλα, ζαχαροπλαστείο και δημοσιογραφία. Δημοσιογραφία; Τι μπορεί να εννοεί;

«Όταν ενικούσαμε, και σχεδόν πάντα ενικούσαμε, εγώ και ο Καλαφάτης αγοράζαμεν από μία κόλλα χαρτί και εγράφαμεν τα του αγώνος και τα επηγαίναμε εις τας εφημερίδας»...

Με λίγα λόγια, ο Καλαφάτης και η παρέα του είναι οι πρώτοι καταγεγραμμένοι ποδοσφαιριστές-ρεπόρτερ, σε μία εποχή που οι αθλητικές εφημερίδες με το ζόρι αφιερώνουν κάποιο μονόστηλο «ποδοσφαιρίσεως». Πρωτοπόροι παντού!

«Αλλά μαθήματα “γιοκ”, και ο καθηγητής που δεν ενδιαφέρετο διά το ποδόσφαιρον, μας εμηδένιζε.

»Η κατάστασις δεν ήτο δυνατόν να συνεχισθή επ’ άπειρον. Ως λύσιν, ο Καλαφάτης και εγώ ευρήκαμε το “Δευτεριάτικο σκάσιμο”.

»Παρ’ όλα αυτά κατορθώσαμε και ποδόσφαιρο να παίζωμεν και επιστήμονες να γίνωμεν».

Πράγματι, παρά το σκασιαρχείο της Δευτέρας, οι Γιώργος Καλαφάτης και Δημήτρης Δεμερτζής, μαζί και με τον Ιωάννη Σταυρόπουλο –επίσης στέλεχος των πρώτων ομάδων του Ομίλου– έχουν παράλληλη λαμπρή πορεία ζωής. Καταπιάνονται με τις σπουδές τους στην Ιατρική Σχολή και μετά την αποφοίτησή τους κατατάσσονται στο Βασιλικό Ναυτικό. Αφιερώνουν το βίο τους στην επιστήμη τους, αλλά και στο Ναυτικό όπου αναρριχούνται σε ανώτατους και ανώτερους αξιωματικούς. Ο Ιδρυτής του Παναθηναϊκού αποστρατεύεται με τον βαθμό του υποναυάρχου, ενώ σύμφωνα με όσα στοιχεία είναι διαθέσιμα (ορισμένα δημοσιεύονται στη δεύτερη έκδοση του βιβλίου Λεωφόρος Ηρώων, που σύντομα θα βρίσκεται στα βιβλιοπωλεία), ο Δημήτρης Δεμερτζής φτάνει μέχρι τον βαθμό του Πλοιάρχου.

Ο Παναθηναϊκός δεν είναι απλώς ένας αθλητικός όμιλος. Είναι σχολείο αρχών και αξιών, πνευματικότητας και καινοτομίας, οραματισμού και ρομαντισμού, προόδου και υλοποίησης στόχων. Και όσο βαδίζει στα χνάρια των ιδρυτών του, δεν έχει να φοβάται τίποτα. Θα επιβιώνει στο πέρασμα των αιώνων, θα ξεπερνάει –εύκολα ή δύσκολα– τα εμπόδια που του βάζουν οι αντίπαλοί του, αλλά και τις δυσκολίες των καιρών, και θα εισέρχεται ξανά και ξανά στη δική του Belle Époque.

Υ.Γ. Στη φωτογραφία του κειμένου, οι ιατροί και αξιωματικοί του Βασιλικού Ναυτικού Γιώργος Καλαφάτης (αριστερά) και Δημήτρης Δεμερτζής (δεξιά). Οι φωτογραφίες δημοσιεύονται στη Β΄ Έκδοση της Λεωφόρου Ηρώων. Τα στοιχεία του άρθρου αντλήθηκαν από σπάνια ντοκουμέντα από τον Τύπο της εποχής, από δημοσιεύματα στην εφημερίδα «Παναθηναϊκός» του 1955, καθώς και από την βιογραφία Γιώργος Καλαφάτης, ο Ιδρυτής του Παναθηναϊκού, έργο του δημοσιογράφου/ιστορικού Βαγγέλη Μελέκογλου.

Υ.Γ.2 Την επόμενη εβδομάδα, το paoabroad.com θα δημοσιεύσει ένα αποκαλυπτικό (αλλά όχι ευχάριστο...) ρεπορτάζ που αφορά τον Γιώργο Καλαφάτη, αλλά και τον –επί σαράντα χρόνια Γενικό Γραμματέα του ΟμίλουΜιχάλη Παπάζογλου, το οποίο αναμένεται να προκαλέσει αίσθηση στον χώρο του αθλητισμού. 

 

Ανδρέας Οικονόμου,
28 Μαΐου 2015



                    
Help our cause keep the amateur divisions of Panathinaikos alive! All contributions are sent towards the amateur divisions of Panathinaikos!
Βοηθήστε την προσπάθεια μας να κρατήσουμε ζωντανά τα ερασιτεχνικά τμήματα του Παναθηναϊκού. Όλες οι εισφορές αποδίδονται στο ολόκληρο στον Ερασιτέχνη!

CONNECT