24June2017

Home Στήλες Αλέξανδρος Κιτροέφ Η δεκαετία του 1920 και η εμφάνιση νέων αθλητικών σωματείων
09 September 2015

Η δεκαετία του 1920 και η εμφάνιση νέων αθλητικών σωματείων

Σε μιά μελέτη του για τον ποιητή Κωνσταντίνο Καβάφη και τον Ελληνισμό της Αιγύπτου, ο λογοτέχνης Στρατής Τσίρκας χώρισε τους Ελληνες πάροικους του 19ου αιώνα σε «πρωτοκλασσάτους» κα σε «δευτεροκλασσάτους». Η οικογένεια του Καβάφη, έγραφε ο Τσίρκας, ανήκε στους παλαιότερους, τους «πρωτοκλασσάτους» τους οποίους διέκρινε μια αρχοντιά, μια έφεση στον ευεργετισμό και μια προσήλωση στην αλληλοβοήθεια. Σε αντίθεση με αυτούς, οι πιο πρόσφατα αφιχθέντες, οι «δευτεροκλασσάτοι» είχαν πάει εκεί με μοναδικό σκοπό τον πλουτισμό και την εξεύρεση χρήματος πάση θυσία αγνοόντας της αρχές της κοινωνικότητας της παλιότερης γενιάς παροίκων.

Εναν παρόμοιο διαχωρισμό μπορούμε να κάνουμε ανάμεσα στα ελληνικά αθλητικά σωματεία. Τα «πρωτοκλασσάτα» σωματεία ήσαν οι πρωτοπόροι, ο Απόλλων, ο Παναθηναϊκός, ο Πανελλήνιος, ο Πανιώνιος. Ιστορικά σωματεία φτιαγμένα την εποχή που ανθούσε το πνεύμα του ερασιτεχνισμού και του ευ αγωνίζεσθαι. Τη δεκαετία του 1920 έχουμε μιά νέα φουρνιά σωματελιων που ιδρύονται στην Ελλάδα. Και αυτά στις περισσότερες περιπτώσεις από μεσοαστούς, αγνούς φίλαθλους. Αλλά βρισκόμαστε πλέον σε άλλες εποχές, κοινωνικών και πολιτισμικών συγκρoύσεων στην Ελλάδα.

Οι συγκρούσεις που είναι λίγο ως πολύ γνωστές ξετυλίγονται σε τρείς άξονες: α) τον ανταγωνισμό ανάμεσα στους Παλεοελλαδίτες και τους πρόσφυγες, διότι αρχικά τουλάχιστον η μεγάλη πληθυσμιακή εισροή απειλεί τα φτωχά μέσα που διαθέτει η χώρα, β) τον ταξικό ανταγωνισμό διότι δημιουργούνται μεγαλύτερα στρώματα εργαζομένων και γ) τον ανταγωνισμό ανάμεσα στην εμφάνιση νέων συνοικισμών γύρω από την Αθήνα και την σταδιακή υποβάθμιση του Πειραιά.

Παράλληλα με αυτές τις συγκρούσεις, οι δημογραφικές και κοινωνικές αλλαγές φέρνουν σημαντικές εξελίξεις στον χώρο του αθλητισμού. Η εγκατάσταση χιλιάδων προσφύγων στις πόλεις σήμανε τον διπλασιασμό του αστικού πληθυσμού της χώρας, ενώ η εντατικοποίηση της οικονομικής ζωής και ο κοινωνικός αναβρασμός έκαναν ακόμη πιο επιτακτική την οριοθέτηση του ελεύθερου χρόνου και τη δημιουργία μορφών μαζικής ψυχαγωγίας και εκτόνωσης.

Το ποδόσφαιρο ενισχύθηκε και άμεσα, αφού οι πρόσφυγες έφεραν μαζί και την αθλητική τους παιδεία, είτε μεταφυτεύοντας αθλητικά σωματεία που είχαν ιδρυθεί στην οθωμανική αυτοκρατορία, είτε δημιουργώντας, λίγο μετά την εγκατάστασή τους, νέα σωματεία στην Ελλάδα. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, η αλληλεπίδραση της εισροής των προσφύγων με την κεκτημένη ταχύτητα της ανάπτυξης του ποδοσφαίρου ώθησε τη διάδοση του αθλήματος στα μικροαστικά και εργατικά κοινωνικά στρώματα, τα οποία άρχισαν να ταυτίζονται, ως «οπαδοί», με τους κατά τόπους συλλόγους. Παράλληλα, άρχισαν να εμφανίζονται όλο και περισσότερα σωματεία, ή απλά ομάδες, τα οποία οδήγησαν σε τοπικούς ανταγωνισμούς, τακτικές συναντήσεις ή ακόμη και σε τουρνουά, με την ανάγκη πλέον συντονισμού και ορθολογισμού της άμιλλας να γίνεται προφανής.

Ας δούμε λίγο πιο προσεκτικά αυτές τις νέες ταυτότητες. Μέσα στη μεγάλη χαώδη πόλη που δεν έχει αποκτήσει ιστό επικοινωνιακό και συγκοινωνιακό που να την ενώνει, οι νέοι κάτοικοι, πρόσφυγες η γηγενείς ταυτίζονται με την γειτονιά τους. Το ίδιο συμβαίνει με τα κατά τόπους αθλητικά σωματεία στις διάφορες περιοχές, πχ Νέα Φιλαδέλφεια, Περιστέρι κλπ και ο ανταγωνισμός τους οδηγεί φυσικά στη δημιουργία ποδοσφαιρικών ενώσεων στις τρείς μεγάλες πόλεις (π.χ. ΕΠΣΑ) για τον συντονισμό και την οργάνωση των αγώνων ανάμεσα σε αυτά τα σωματεία. Δίπλα σε αυτές τις αθηναϊκές γειτονιές με τα σωματεία τους και τις τοπικιστικές ταυτότητες έχουμε και την περίπτωση του Πειραιά, που υποβαθμίζεται λόγω της άφιξης προσφύγων και της εκβιομηχάνισης και αποκτά ένα σύμπλεγμα κατωτερότητας απέναντι στην Αθήνα, που έχει καταφέρει να εγκαταστήσει τους πρόσφυγες και τις νέες βιομηχανίες στα περίχωρα του κέντρου. Η δημιουργία αθλητικών σωματείων στον Πειραιά λοιπόν έχει έντονα χαρακτηριστικά φανατικού τοπικισμού.

Βλέπουμε λοιπόν πως τα αθλητικά σωματεία που δημιουργούνται την δεκαετία του 1920 χαρακτηρίζονται από μιά κουλτούρα ανταγωνιστική το ένα προς το άλλο, και έχουν μιά έντονη αίσθηση τοπικιστικής ταυτότητας. Κατ’ ουσία, κάθε ποδοσφαιρικό σωματείο της εποχής εκείνης γίνεται το επίκεντρο του τόπου ίδρυσής του, ιδιαίτερα στην Αθήνα, όπου κάθε μεγάλη συνοικία αποκτά σιγά σιγά τον δικό της σύλλογο. Εξαίρεση αποτελεί ο Π.Π.Α.Ο. Ο στόχος του συλλόγου αυτού δεν είναι να αντιπροσωπεύσει κάποια συνοικία, αλλά ολόκληρη την πόλη της Αθήνας εξ ου και η μετονομασία του σε «Παναθηναϊκό» και η επιλογή ενός συμβόλου, του τριφυλλιού, που δεν παραπεμπει σε εθνικιστικά η τοπικά σύμβολα αλλά συνδέει τον ελληνικό αθλητισμό με την Βρετανία, την «μάνα» του ποδοσφαίρου, της ευγενούς άμιλλας και του σεβασμό στον αντίπαλο μέσα και έξω από το γήπεδο.

Τα νέα χαρακτηριστικά των σωματείων της δεκαετίας του 1920 επισκιάζουν σημαντικά τα στοιχεία που διέκριναν τα παλιότερα, «πρωτοκλασσάτα» σωματεία, όπως για παράδειγμα η προσήλωση στο ευ αγωνίζεσθαι και στην καλλιέργια του αθλητισμού ως μορφή διαπαιδαγώγησης της νεολαίας. Σιγά-σιγά, οι ιστορικές παραδόσεις που εκπροσωπούν τα ιστορικά σωματεία όπως ο Παναθηναϊκός και ο Πανελλήνιος θα επηρεάσουν τα «δευτεροκλασσάτα» σωματεία των προσφυγικών γειτονιών και του Πειραιά. Αλλά όπως θα φανεί και τα επόμενα χρόνια, η εποχή ίδρυσης του κάθε σωματείου επηρεάζει το «DNA» του συλλόγου και ιδίως των οπαδών του, και η διάκριση ανάμεσα στην συμπεριφορά τους παραμένει. Αυτό επιβεβαιώνουν οι αφελείς οπαδοί σωματείου του Πειραιά που ανεβαίνουν στην Αθήνα το 1930 για αγώνα της ομάδας τους με ένα υποτίθεται φέρετρο του αντιπάλου τους. Αλλά όταν εισέπραξε η «δευτεροκλασσάτη» ομάδα τους μια συντριπτική ήττα με 8-2, τους δόθηκε η ευκαιρία να καταλάβουν πως στον αθλητισμό χρειάζεται να σεβόμαστε τον αντίπαλο.

Αλέξανδρος Κιτροέφ

 

Τα αποκόμματα της φωτογραφίας του κειμένου είναι από πρωτοσέλιδα της εφ. Αθλητικά Χρονικά στις αρχές της δεκαετίας του '30.



More in this category: « To 1908...
                    
Help our cause keep the amateur divisions of Panathinaikos alive! All contributions are sent towards the amateur divisions of Panathinaikos!
Βοηθήστε την προσπάθεια μας να κρατήσουμε ζωντανά τα ερασιτεχνικά τμήματα του Παναθηναϊκού. Όλες οι εισφορές αποδίδονται στο ολόκληρο στον Ερασιτέχνη!

CONNECT