15December2017

03 June 2015

To 1908...

Ολοι όσοι ασχολούνται με τον ελληνικό αθλητισμό γνωρίζουν πως ο Παναθηναϊκός ιδρύθηκε το 1908, διότι απεικονίσεις του εμβλήματος της ομάδας, του τριφυλλιού, συνοδεύονται από αυτή την ημερομηνία. Πρόκειται για ένα συστατικό στοιχείο του Παναθηναϊκού εμβλήματος. Και βλέπουμε αυτή την ημερομηνία παντού, στην ενδυμασία των αθλητών, στις σημαίες, στα πανώ και τα κασκόλ, στους τοιχους του γηπέδου της Λεωφόρου Αλεξάνδρας. Ακόμη και ένας παλιός ύμνος για τον Παναθηναϊκό αρχίζει με τα λόγια «Το 1908, ιδρύθη στην Ελλάδα, / Ο πιό μεγάλος σύλλογος, η πιό τρανή ομάδα!»

Το «1908» πέρα από τον συμβολισμό του είναι μιά ημερομηνία που τοποθετεί την εμφάνιση του συλλόγου χρονικά, αρχικά ως Ποδοσφαιρικός Ομιλος Αθηνών. Και από μόνη της αυτή η χρονολογία παρουσιάζει ενδιαφέρον διότι δείχνει πως είναι από τους παλαιότερους ελληνικούς αθλητικούς συλλόγους. Από τους συλλόγους που ασχολούνται με το ποδόσφαιρο σήμερα, ο Παναθηναϊκός είναι ο αρχαιότερος που ιδρύθηκε στην παλιά Ελλάδα (έχουμε τον Ηρακλή που ιδρύεται στη, Οθωμανοκρατούμενη Θεσσαλονίκη το 1908, και τον Απόλλωνα στη Σμύρνη της Μικράς Ασίας που δημιουργεί ποδοσφαιρικό τμήμα το 1910). Οι άλλοι ποδοσφαιρικοί σύλλογοι που ιδρύονται την ίδια εποχή στην Ελλάδα, είτε διαλύονται (Γουδή) η σταματούν το ποδόσφαιρο (Γ.Σ. Εθνικός).

Αλλά τo 1908 έχει ακόμη πιό μεγάλη σημασία για την ταυτότητα του Παναθηναϊκού διότι πέρα από σύμβολο και ημερομηνία παραπέμπει σε μία συγκεκριμένη εποχή στην εξέλιξη του Ελληνικού αθλητισμού. Στην ιστορία ασφαλώς παίζουν ρόλο οι συγκεκριμένες ημερομηνίες, αλλά πάνω από όλα αυτό που μας βοηθά να ερμηνεύσουμε την ροή της είναι ο χαρακτήρας της συγκεκριμένης περιόδου στη οποία υπάγεται μία ημερομηνία. Για παράδειγμα, η Ελληνική Επανάσταση θα μπορούσε να είχε γίνει λίγο πριν η λίγο μετά το 1821 αλλά σίγουρα αυτό που συνέβαλλε στην εξέργεση ήταν το Ρωσσικό ενδιαφέρον για τους Ορθόδοξους των Βαλκανίων μετά το 1770, η εξάπλωση των ιδεών της Γαλλικής Επανάστασης στην Νοτιο-ανατολική Ευρώπη μετά το 1789, και η Βρεταννική κυριαρχία στη Μεσόγειο μετά το 1815, με άλλα λόγια οι γεωπολιτικές συνθήκες στις αρχές του 19ου αιώνα.

Σε ποιά περίοδο ανήκει το 1908 από αθλητική σκοπιά; Βρίσκεται στην καρδιά της μεγάλης ακμής του αθλητισμού ως εργαλείου διαπαιδαγώγησης της νέας γενιάς μέσω της σωματικής διάπλασης, και την θέσπιση του ανταγωνισμού με βάση την αρχή του «ευ αγωνίζεσθαι», δηλαδή της οικοιοθελούς υιοθέτησης των κανόνων κάθε αθλήματος. Είναι η εποχή του ερασιτεχνισμού, της εξάσκησης και της άθλησης ως μορφής πολιτισμού και ψυχαγωγίας. Και όπως σημειώνει η ιστορικός Χριστίνα Κουλούρη, η οργάνωση σωματείων και αθλητικών αναμετρήσεων στις αρχές του 20ου αιώνα υποδηλώνει την μετάβαση από ένα σύστημα αριστοκρατικών ιδεών στη νέα αστική ηθική, και την υπεροχή του «αρίστου» όχι λόγω θέσης ή κληρονομικού δικαιώματος αλλά μέσω του δημοκρατικού ανταγωνισμού.

Αυτό είναι το πνεύμα της εποχής που εμπνέει τον Γιώργο Καλαφάτη και τους συναθλητές του, που ιδρύουν τον ΠΟΑ αφού φύγουν από τον Πανελλήνιο Γ. Σ. που πρεσβεύει μιά ελιτίστικη και εθνικιστική προσκόλληση στον στίβο και απέχθεια προς το λαϊκό άθλημα του ποδοσφαίρου. Δεν είναι σύμπτωση πως τον Φεβρουάριο του 1908 ιδρύθηκε η Ιντερ Μιλάνου από ποδοσφαιριστές που έφυγαν από την Μίλαν διότι δεν ήθελε αυτός ο σύλλογος να συμπεριλάβει μη-Ιταλούς – το όνομα Ιντερνατσιονάλε αναφέρεται άμεσα στην μη-εθνικιστική και διεθνιστική στάση του νέου σωματείου. Και είναι σημαδιακό πως την ίδια χρονιά, στους Ολυμπιακούς Αγώνες στο Λονδίνο το 1908 θεσμοποιήθηκε το ποδόσφαιρο ως διεθνής διοργάνωση, διατυπώθηκαν με σαφήνεια οι κανονισμοί του ποδοσφαίρου (με 9-σέλιδο κείμενο που συμπερηλήφθηκε στην επίσημη έκθεση των διοργανωτών). Στην ίδια έκθεση γίνεται αναφορά και το πνεύμα όσο και η εφαρμογή του «ευ αγωνίζεσθαι» για όλα τα αθλήματα και καθορίζεται ο ερασιτεχνισμός σε ανάλυση που επεκτάθηκε σε 19 σελίδες! Με άλλα λόγια το 1908 ήταν κομβική χρονιά για το Ευρωπαϊκό και όχι μόνο το Ελληνικό ποδόσφαιρο και την αποκρυστάλλωση του ως έκφραση του αθλητικού πνέυματος.

Εκείνη η περίοδος λοιπόν σημάδεψε και διαμόρφωσε την ταυτότητα του Παναθηναϊκού. Η άποψη πως ο αθλητισμός ήταν μέσο διαπαιδαγώγησης της νεολαίας και σωματικής άσκησης οδήγησε τον σύλλογο στην καλλιέργεια όχι μόνο του ποδοσφαίρου αλλά και πολλών άλλων αθλημάτων. Η αφοσίωση στο «ευ αγωνίζεσθαι» σήμαινε πως ο Παναθηναϊκός σεβόταν τους κανόνες του παιχνιδιού και τιμούσε τους αντίπαλούς του. Υπάρχουν πολλά τέτοια παραδείγματα, γενικά η προβολή αυτής της αρχής σε όλη την μετέπειτα ιστορία του Παναθηναϊκού αλλά και συγκεκριμένα όπως το αίτημα να κληθεί ξένος διαιτητής σε ματς με τον Αρη που έκρινε το πρωτάθλημα του 1949 διότι η ομάδα της Θεσσαλονίκης δεν εμπιστευόταν την εγχώρια διαιτησία, ή τα δημόσια συγχαρητήρια στον Απόλλωνα μετά τον αγώνα μεταξύ των δύο ομάδων το 1955. Τέλος, ο διεθνισμός του Παναθηναϊκού, κληρονομιά και αυτή της περιόδου που ανήκει το 1908 (σημειώνουμε πως η ΦΙΦΑ ιδρύθηκε το 1904) εκφράσθηκε και εκφράζεται με τον Ευρωπαϊκό προσανατολισμό το συλλόγου.

Η ιστορία ρέει, δεν μένει στάσιμη, και είναι γνωστό πως η κουλτούρα του αθλητισμού και του ποδοσφαίρου γνώρισε πολλές αλλαγές στη διάρκεια του 20ου αιώνα, με αποκορύφωμα το τελευταίο στάδιο του επαγγελματισμού που ορισμένες προηγμένες ποδοσφαιρικά χώρες κατάφεραν να ελέγξουν σε ένα βαθμό (βλέπε Αγγλία) ενώ άλλες απέτυχαν τελείως (βλέπε Ελλάδα μετά το 1996). Αλλά αυτό που παραμένει είναι το ειδικό βάρος που έχει γιά έναν σύλλογο η εποχή που ιδρύθηκε, το κλίμα και το περιβάλλον που αποκρυστάλλωσαν την ταυτότητα του.

Ο Παναθηναϊκός είχε την ευτυχία να γεννηθεί σε μιά εποχή όπου ηγεμόνευαν ψηλά ιδεώδη και μιά αγνή σχέση με τον αθλητισμό. Ανδρώθηκε σε μιά εποχή που είχε πολύ διαφορετικά χαρακτηριστικά από την δεκαετία του 1920 που ιδρύθηκαν οι άλλοι σύλλογοι που αχολούνται σήμερα με το ποδόσφαιρο, όπως η ΑΕΚ στην Αθήνα, ο ΠΑΟΚ στη Θεσσαλονίκη, καθώς και άλλοι διάφοροι σύλλογοι σε αυτές τις πόλεις και το λιμάνι της Αθήνας, τον Πειραιά. Στο επόμενο μας άρθρο θα δούμε το πολύ διαφορετικό και συγκρουσιακό κλίμα που επικράτησε την δεκαετία του 1920.

Αλέξανδρος Κιτροέφ

 

* Στη φωτογραφία του κειμένου: Πάνω, μία από τις πρώτες ομαδικές φωτογραφίσεις του Παναθηναϊκού. Κάτω, η ποδοσφαιρική ομάδα της Εθνικής Αγγλίας που πήρε το χρυσό μετάλλιο στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Λονδίνου το 1908. Ο αρχηγός της Vivian Woodward μνημονεύεται μέχρι σήμερα ως ο πάικτης που έχασε επίτηδες πέναλτι σε αγώνα Αγγλίας-Γαλλίας το 1906, διότι θεώρησε πως ο Γάλλος παίκτης έκανε χέρι κατα λάθος!



                    
Help our cause keep the amateur divisions of Panathinaikos alive! All contributions are sent towards the amateur divisions of Panathinaikos!
Βοηθήστε την προσπάθεια μας να κρατήσουμε ζωντανά τα ερασιτεχνικά τμήματα του Παναθηναϊκού. Όλες οι εισφορές αποδίδονται στο ολόκληρο στον Ερασιτέχνη!

CONNECT